Arbeidsongeschiktheidscriterium: veelgemaakte fouten

Wat het arbeidsongeschiktheidscriterium wél en niet zegt

Het arbeidsongeschiktheidscriterium bepaalt hoe (en op basis waarvan) iemands arbeidsongeschiktheid wordt vastgesteld. Een veelgemaakte fout is denken dat het criterium puur een medische “diagnose-label” is. In werkelijkheid gaat het meestal om de combinatie van klachten/medische beperkingen en de vertaalslag naar wat iemand nog kan doen in arbeid.

Een tweede fout is het criterium verwarren met “je oude loon”. Niet elke verlaging in inkomen komt automatisch door het criterium zoals bedoeld in een verzekering; beoordeling draait om het uitgangspunt dat in de polisvoorwaarden wordt gehanteerd. Ook wordt het criterium vaak verkeerd gezien als iets wat pas speelt bij volledig arbeidsongeschikt zijn. Veel beoordelingen kennen juist de mogelijkheid om op verschillende mate van arbeidsgeschiktheid uit te komen.

Hoe het criterium in de praktijk vaak wordt toegepast (en waar het misgaat)

Bij de beoordeling ontstaan de meeste fouten bij de overgang van medische informatie naar arbeidskundige uitkomst.

Medisch en arbeidskundig door elkaar halen: iemand denkt dat “mijn klachten zijn ernstig” automatisch betekent dat het criterium dat volledig bevestigt. De vertaalslag is echter bepalend: welke beperkingen er zijn, wat dat betekent voor taken, en welke functies/werkvormen daarbij passen.
Onjuiste vergelijking: mensen vergelijken vaak hun situatie met een concreet bedrijf, beroep of dagelijkse werkzaamheden, maar het criterium kan werken met een vergelijking die niet één-op-één hetzelfde hoeft te zijn. Daardoor kan het gesprek over “ik kan mijn eigen werk niet” te smal worden.
Te laat of onvolledig onderbouwen: een veelgemaakte fout is pas achteraf aan te dragen wat er allemaal speelt, of vooral losse verklaringen te hebben. Een beoordeling werkt beter als informatie aansluit op de momenten waarop beperkingen ontstonden, toenemen of veranderden.
Vergeten dat er variatie kan zijn: klachten kunnen in ernst fluctueren. Als je alleen het slechtste moment laat zien, ontstaat een vertekend beeld. Omgekeerd kan minimaliseren ook misleiden. Het kernpunt is: geef een feitelijke, consistente beschrijving van de beperkingen en hun invloed op functioneren.

Veelgemaakte fouten: misverstanden met duidelijke gevolgen

“Diagnose = uitkomst”

Fout: denken dat de diagnose automatisch leidt tot een bepaalde mate van arbeidsongeschiktheid. Gevolg: te hoge verwachtingen en te weinig focus op beperkingen en arbeidstoepassing.

“Als ik niet kan werken, ben ik altijd volledig arbeidsongeschikt”

Fout: ervan uitgaan dat het ontbreken van werk in het eigen beroep direct betekent dat het criterium volledig is. Gevolg: het criterium kan anders uitvallen doordat er nog passend werk of andere benutbare mogelijkheden worden meegewogen.

“Restverdiencapaciteit/inkomensvergelijking is gelijk aan ‘minder verdienen’”

Fout: restverdiencapaciteit wordt soms gezien als een willekeurig bedrag of alleen als het inkomen dat iemand “feitelijk” nu verdient. Gevolg: onduidelijkheid over welke uitgangspunten worden gehanteerd bij het criterium.

“Re-integratie/aanpassing speelt geen rol bij het criterium”

Fout: denken dat het criterium alleen over ziekte gaat en niet over wat iemand (eventueel met passende aanpassingen) kan doen. Gevolg: je focust op wat je niet lukt, terwijl beoordeling ook kijkt naar mogelijkheden binnen beperkingen.

“Tijdstip en veranderingen tellen niet”

Fout: dezelfde situatie overal aanhouden, terwijl beperkingen kunnen veranderen. Gevolg: als de beoordeling met tijdvakken werkt, kan een verkeerde aanname over het verloop leiden tot een onjuiste verwachting.

Controlepunten om fouten te voorkomen

Gebruik deze controlepunten om je eigen denkbeelden en aannames te toetsen:

Maak onderscheid tussen diagnose, beperkingen en benutbare mogelijkheden. Schrijf op welke activiteiten worden beperkt en waarom, in plaats van alleen de naam van de klacht.
Vraag jezelf af: op welke manier wordt er vergeleken? Bestaat de vergelijking uit “wel/niet eigen werk” of uit een bredere arbeidsvergelijking? Zorg dat je niet appels met peren vergelijkt.
Leg de tijdlijn feitelijk vast. Wanneer begonnen klachten, wanneer veranderde de ernst, en wat was de impact op functioneren per periode?
Onderbouw consistent. Zorg dat informatie uit verschillende bronnen (bijvoorbeeld behandelaren en dagelijkse praktijk) niet tegenstrijdig is over beperkingen en gevolgen.
Wees alert op fluctuaties. Beschrijf ook variatie: welke taken lukken (wel/niet), hoe stabiel is het functioneren en welke factoren beïnvloeden dat.

Belangrijkste uitzondering: wanneer je beeld kan afwijken van de beoordeling

Het belangrijkste waar je op moet letten is dat de beoordeling niet alleen jouw ervaring volgt, maar de vertaalslag die in de beoordelingsmethode en polisvoorwaarden is vastgelegd. Daardoor kan jouw gevoel (“ik kan echt niets”) afwijken van de uitkomst als er nog mogelijkheden bestaan binnen beperkingen, of als de vergelijking anders wordt ingericht. Omgekeerd kan iemand die denkt “het is te doen” toch beperkt worden als de medische en arbeidskundige vertaling dat ondersteunt.

Onzekerheid blijft mogelijk omdat polisvoorwaarden en werkwijzen per verzekeringsvorm en situatie kunnen verschillen. Daarom is het verstandig om je eigen aannames expliciet te toetsen aan de exacte definities en beoordelingswijze die in jouw situatie worden gebruikt.