Economische arbeidsongeschiktheid: wat u moet weten

Kernbegrip en afbakening

Economische arbeidsongeschiktheid is het idee dat iemand niet (volledig) kan werken doordat er onvoldoende passende arbeid beschikbaar is of doordat het arbeidsmarktmechanisme leidt tot een lager verdienniveau. Het begrip wordt vaak gekoppeld aan de vraag of er nog reële mogelijkheden zijn om te werken, gegeven iemands mogelijkheden en de omstandigheden op de arbeidsmarkt.

Belangrijk is de afbakening: economische arbeidsongeschiktheid is niet hetzelfde als arbeidsongeschiktheid die uitsluitend voortkomt uit ziekte of een medisch vast te stellen gebrek. Bij economische omstandigheden draait het meer om “kansen en mogelijkheden in het werkveld”, terwijl bij medische oorzaken de nadruk ligt op beperkingen in functioneren die medisch zijn te onderbouwen.

Hoe werkt het in de praktijk (logische beoordelingsstappen)

In de praktijk wordt bij economische arbeidsongeschiktheid meestal gekeken naar een combinatie van twee elementen:

Wat kan iemand nog doen? Er wordt beoordeeld welke arbeid redelijkerwijs nog haalbaar is op basis van iemands mogelijkheden (bijvoorbeeld wat er aan taken wél en niet kan). Dat is het vertrekpunt voor “passend werk”.
Zijn er reële mogelijkheden tot passend werk? Daarna wordt bezien of er in de relevante situatie (bijvoorbeeld regio/sector/soort werkzaamheden, afhankelijk van de regeling) daadwerkelijk arbeidsmogelijkheden zijn die passen bij de mogelijkheden van de betrokkene.

Het economische deel komt dus vooral terug in de koppeling tussen iemands resterende mogelijkheden en het bestaan van passend werk dat daadwerkelijk te verwerven is. Wanneer die koppeling ontbreekt of leidt tot een grote daling van verdiencapaciteit, kan economische arbeidsongeschiktheid aan de orde komen.

Verschillen, uitzonderingen en begrenzingen

Een terugkerend aandachtspunt is dat regelingen vaak een duidelijke scheidslijn hanteren tussen:

beperkingen die uit ziekte of gebrek voortkomen (medische oorzaken), en
belemmeringen die vooral uit de economische context of werkgelegenheid voortkomen (economische omstandigheden).

Een mogelijke begrenzing is dat economische factoren alleen niet altijd genoeg zijn. Als er bijvoorbeeld wel arbeid passend is, maar iemand kiest voor een baan met een lager inkomen, dan is de oorzaak niet automatisch “economisch” in de zin van een objectief verdienverlies door gebrek aan passende kansen. Ook kan het zijn dat een beoordeling vraagt om concrete onderbouwing van wat er in redelijkheid te vinden is en waarom dat onvoldoende zou zijn.

Daarnaast kan de uitkomst sterk afhangen van de context: de beoordeling gaat meestal over wat er “reëel” te verwachten is, niet over theoretische mogelijkheden. Dat maakt het lastiger te voorspellen zonder de exacte invulling van de betreffende regeling.

Controlepunten voor een juiste plaatsing van uw situatie

U kunt economische arbeidsongeschiktheid beter beoordelen door uzelf langs deze controlevragen te leiden:

Is het kernprobleem verdienverlies of het gemis aan passend werk? Formuleer het verschil tussen niet kunnen werken door beperkingen en niet kunnen verdienen door arbeidsmarktomstandigheden.
Welke arbeid is in principe nog passend? Maak voor uzelf concreet welke werkzaamheden u nog kunt doen binnen uw mogelijkheden.
Welke reële kansen zijn er op werk dat daarbij past? Denk aan passendheid en beschikbaarheid in uw omstandigheden, in plaats van algemene “er is werk mogelijk”-uitspraken.
Hoe groot is de stap van mogelijkheden naar verdiencapaciteit? Economische arbeidsongeschiktheid gaat vaak over het verschil tussen wat u zou kunnen verdienen en wat u feitelijk kunt realiseren binnen passend werk.

Als u merkt dat uw situatie vooral wordt gedragen door medisch aantoonbare beperkingen, dan ligt de nadruk meestal eerder op arbeidsongeschiktheid door ziekte of gebrek dan op economische arbeidsongeschiktheid. Omgekeerd kan het economische element belangrijk worden zodra de resterende mogelijkheden wel aanwezig zijn, maar passende kansen ontbreken of onvoldoende opleveren.

Praktische onzekerheden: waarom definities per regeling kunnen verschillen

Hoewel de hoofdlijn van economische arbeidsongeschiktheid herkenbaar is, verschilt de uitwerking per regeling (bijvoorbeeld in de manier waarop “passend werk” of “reële mogelijkheden” wordt geïnterpreteerd). Daardoor is het verstandig om niet alleen op het algemene begrip af te gaan, maar ook te kijken naar de specifieke beoordelingsmaatstaf die in uw contract of regeling staat.

Wanneer u een concreet verschil wilt maken tussen medisch en economisch, helpt het om uw situatie te beschrijven in termen van: (1) resterende mogelijkheden en (2) bestaan van passend werk dat daar op aansluit. Dat maakt de beoordeling transparanter en voorkomt dat economische factoren onbedoeld “alles verklaren” terwijl het echte aangrijpingspunt elders ligt.