Zelfstandige en arbeidsongeschikt: wat je moet weten

Wat bedoelen we met zelfstandige?

Een zelfstandige is iemand die zijn of haar werkzaamheden in eigen beheer verricht en daarvoor doorgaans niet werkt op basis van een arbeidsovereenkomst. In de praktijk betekent dit dat de manier waarop je inkomen tot stand komt sterk samenhangt met je eigen inzet, uren en mogelijkheden.

Wat betekent arbeidsongeschikt?

Arbeidsongeschiktheid gaat in de kern over beperkingen door ziekte of gebrek en het effect daarvan op je mogelijkheden om (passend) werk te doen. Belangrijk: het gaat meestal niet om de vraag of je “werkloos” bent, maar of je door je beperkingen het werk kunt uitvoeren in een mate die nog als passend wordt gezien.

Omdat begrippen en beoordelingsstappen per regeling kunnen verschillen, is het nuttig om te letten op drie onderdelen: (1) welke klachten vallen onder “ziekte of gebrek”, (2) hoe de mate van beperking wordt vastgesteld, en (3) welke maatstaf geldt voor “passend werk”.

Hoe wordt arbeidsongeschiktheid meestal beoordeeld?

Een gebruikelijke manier van beoordelen bestaat uit een combinatie van medische informatie en een vertaling naar functionele beperkingen. Daarna wordt bekeken welke werkzaamheden je nog kunt doen en hoe die mogelijkheden zich verhouden tot je eerdere werk.

Bij zelfstandigen speelt daarbij extra vaak de vraag hoe je werk er feitelijk uitziet. Je kunt bijvoorbeeld nog wel taken uitvoeren, maar niet meer (volledig) in de combinatie, het tempo of de tijdsduur die je werk eerder kenmerkte. Het beoordelingsproces richt zich dan op wat je nog functioneel kunt en wat dat betekent voor je concrete werk.

Belangrijke afbakening en variatie: waar kan het verschil zitten?

Er zijn verschillende redenen waarom de uitkomst kan afwijken van je verwachting. Denk aan:

1. Toepassing van definities: wat precies wordt gezien als “arbeidsongeschikt” kan afwijken van het alledaagse gevoel dat je “niet meer kunt”.
2. Mate van beperking: regelingen gebruiken vaak een ondergrens of een indeling in graden, waardoor een beperkte vermindering niet altijd leidt tot uitkering.
3. Beoordelingsmoment en ontwikkeling: beperkingen kunnen veranderen. Sommige regelingen kijken naar een periode of een situatie op een specifiek moment.
4. Uitzonderingen: sommige situaties kunnen anders worden behandeld (bijvoorbeeld als klachten (nog) niet voldoende aantoonbaar zijn of als er factoren zijn die niet aan ziekte of gebrek worden gekoppeld).

Omdat dit per polis/regeling verschilt, kun je het beste altijd de exacte formuleringen van de betreffende regeling naast je eigen situatie leggen.

Praktische controlepunten voor zelfstandigen

Gebruik deze vragen om je eigen dossier logisch te maken en om te controleren of je verwachtingen aansluiten op de juridische beoordeling:

• Wat is je werk in concrete termen? Zet werkzaamheden, tijdsbesteding en de benodigde vaardigheden op een rij.
• Welke beperkingen zijn aantoonbaar? Beschrijf wat medisch is vastgesteld en welke functionele gevolgen dat heeft (zoals concentratieverlies, fysieke beperkingen of belastbaarheid).
• Wat kun je nog wél? Denk in taken en haalbaarheid: wat lukt nog, wat niet, en in welke omvang.
• Is de informatie consistent over tijd? Overeenstemming tussen klachtenverhaal, medische stukken en beschrijving van werk is belangrijk.

Wanneer is extra opletten nodig?

Extra voorzichtig zijn is vooral relevant als je situatie verandert, bijvoorbeeld bij terugkeer naar werk, afbouw van activiteiten of het ontstaan van nieuwe klachten. Ook als je werkzaamheden reorganiseert (bijvoorbeeld door taken te verdelen) is het van belang om scherp te blijven op wat je nog kunt in vergelijking met de maatstaf die de regeling gebruikt.

Als je twijfelt, is het verstandig om je aandacht te richten op de tekst van de regeling: daar staan definities, maatstaven en de voorwaarden die bepalen wanneer iemand als arbeidsongeschikt wordt aangemerkt.